نخستين برقهاى لطف [ الهى ] كه هنگام قصد طريق [ سلوك الى اللّه ] براى او حاصل مىشود ، پديد مىآيد ، با آنكه قدر خود را حقير ، و منزلتش را پايين ، و ارزشش را ناچيز مىبيند . [ يعنى وقتى بنده در همان آغاز راه سلوك ، با آنكه خود را كوچك و ناچيز و بىمقدار به شمار مىآورد ، مىبيند كه چگونه الطاف الهى شامل حالش مىشود و اسباب توفيق و سعادت براى او فراهم مىگردد ، حيرت‌زده مىشود . ] و الدرجة الثانية هيمان فى تلاطم أمواج « 1 » التحقيق ، عند ظهور براهينه ، و تواصل عجائبه ، و لياح أنواره . درجهء دوم ، هيمان در تلاطم امواج تحقيق است ، آنگاه كه براهين آن آشكار مىشود ، و شگفتيهاى آن پياپى درمىرسد و انوارش مىدرخشد . [ مقصود از تحقيق ، علمى است كه ميراث عمل است و هنگام تزكيه شدن نفس و صفاى قلب با مكاشفهء ذوقى حاصل مىگردد . با اين علم ، حكمتها و حيثيتها و اعتبارات گوناگون علوم شرعى ، كه بر صاحبان علم اكتسابى پوشيده است ، براى عالمان عامل و مصفا و مخلص آشكار مىشود ؛ و اسرارى را مىيابند كه در واقع براهين تحقيق آن علوم شرعى است ؛ و از خزائن عالم الوهيت ، عجايب اسرار غيب بر سرّ ايشان نازل مىگردد به‌گونه‌اى كه آنان را مبهوت و متحير مىسازد . ] و الدرجة الثالثة هيمان عند الوقوع فى عين القدم ، و معاينة سلطان الأزل ، و الغرق فى بحر الكشف . درجهء سوم ، هيمانى است كه هنگام واقع شدن در عين قدم [ - فناى رسم بنده در بقاى حق‌تعالى ] و مشاهدهء عينى سلطه و غلبهء ازل و غرقه شدن در درياى كشف [ و شهود ذات ] براى بنده حاصل مىشود . [ به‌گونه‌اى كه انسان گاهى از احوال مردم غفلت مىكند ، و از احساس با حواس غايب مىگردد ؛ و گاهى از او حركات و

--> ( 1 ) - ج ، ب + : بحر .